आमची टी.वाय. बी.एस्सी. ( प्राणीशास्त्र ) ची फिल्ड ट्रीप त्या वेळच्या मध्य प्रदेशातील कान्हा राष्ट्रीय उद्यानात गेली होती. एक अतिशय विलक्षण असा तो पूर्ण अनुभव होता.
तिथे रोज सकाळी ६-७ तसेच संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या आत अशा २ फेर्या आम्ही उद्यानाच्या आत मारून येत असू. जायला-यायला उघडी जीप असे. बरोबर एक फोरेस्ट गाईड असे.
काही नियम आम्हाला काटेकोरपणे पाळावे लागत. सर्वप्रथम म्हणजे कपडे फिकट,मळकट रंगाचे घालणे. भडक लाल,हिरवे,पिवळे,निळे असे घालण्यास मज्जाव होता. त्याचे कारण पशु उत्तेजित होऊ नयेत म्हणून.
तसेच एकदा उद्यानाच्या हद्दीत शिरल्यावर बाहेर पडेपर्यंत केवळ कुजबुज करता येईल इतपतच आवाज ठेवणे, एकमेकांना काही दिसले जसे एखादा पक्षी अथवा एखाद्या पशूच्या पायाचे ठसे वगैरे तर अतिशय शांतपणे फक्त हावभाव करणे...इ.इ.
गाईड अधे मध्ये वाघाच्या पायाचे ठसे दाखवून सांगत असे कि आत्ताच काही मिनटा पूर्वी स्वारी इथून गेली वगैरे तेव्हा अक्षरशः अंगावर काटा उभा राहत असे. अशा ट्रिप्स मध्ये प्रत्यक्ष वाघ दिसणे वाटते तेवढे सोपे अजिबात नसते. आपल्या ४-५ दिवसांच्या मुक्कामात समोर असा वाघ आलेला वगैरे क्वचितच होते.
असा दुर्मिळ योग आमच्या तीन जीप्स पैकी एकालाच आला. चालकाने आपली जीप निमूट हळू हळू रिवर्स घेतली तसे व्याघ्र महाराज हि हळू हळू पुढे सरकू लागले. जोवर वाघोबा थोड्या अंतरापर्यंत पुढे-पुढे येत राहिले, तोवर चालकाने मागे जाणे चालू ठेवले. मग जणू मूड गेल्यागत वाघोबांची स्वारी वळली आणि सावकाश झाडीत गुडूप झाली.
मग गाईड सांगू लागला हे इथले 'जंगलाचे' असे वेगळे कायदे आहेत. आपण इथे उपरे असतो, त्यामुळे जास्त गमजा चालत नाहीत. जसे फ्लाश मारून फोटो बिटो घेतलात तर संपलातच. मग तुम्ही आणि तुमचे नशीब. पिकनिक मूड मध्ये येऊन गाणी-बिणी म्हणणे ,टाळ्या शिट्या मारीत दंगा वगैरे सगळे हद्दीच्या बाहेर.
तिथे अजून एक विलक्षण गोष्ट अनुभवली ती म्हणजे कॉल्स. लंगुर जातीच्या माकडांच्या विशिष्ट आवाजातल्या आरोळ्या म्हणजे हे कॉल्स. शिकारीला निघालेल्या भक्षकापासून इतर प्राण्यांना सावध करायला दिलेले हे कॉल्स.
एका रात्री आमच्या विश्रामगृहाबाहेर रात्रभर असे कॉल्स येत होते. आमचे सर म्हणाले याचा अर्थ एखाद्या भक्षकाला दिवसभर एकही शिकार मिळालेली नाही आणि असा उपाशी भक्षक उद्यानाच्या हद्दीबाहेर आमच्या आसपासच वावरतोय. आमची बोबडीच वळली.
आणि आमचे रात्रीचे जेवण हि अजून व्हायचे होते. जेवण आम्हाला थोडे अंतर चालून असलेल्या डायनिंग हॉल मध्ये घ्यावे लागे. मध्ये मिट्ट काळोख. आम्ही सर्वांनी जेवण नको असे सरांना सांगितले. पण सर म्हणाले नको आपल्यासाठी केलेले जेवण वाया जाईल. मग सरांनी आमच्या पूर्ण ग्रुप ला एकत्र बाहेर यायला सांगितले. एक घट्ट गोलाकार अशा वर्तुळात आम्ही बाहेर चालत गेलो. त्याच्या सीमेवर टोर्च घेतलेले ४-५ सर, त्याच्या आत मुले आणि सगळ्यात आत मुली अशी आमची वरात त-त-प-प करीत एकदाची हॉलपर्यंत पोचली. मग कसेबसे जेवल्यावर परत सगळी वरात तशीच विश्रामगृहेत आली.
काॅल्स काही थांबेनात. आम्हाला काही झोप येईना. मग आम्ही एका मोठ्या डाॅर्म मधे एकत्र जमलो. सर , मॅडम आणि मुलं मुली. नाहीतरी जागेच आहोत तर गेम खेळत बसलो. गेम मधे मूड पालटतोय असं वाटू लागतं तोवर कर्कश काॅल्स कानावर येऊन आवळत असा सगळा माहौल होता. कोणीतरी पायरीवर भक्षकाच्या पायाचे ठसे पाहिल्यामुळे बाथरूम ला जाऊन यायची सुद्धा भिती वाटत होती.
तिथे रोज सकाळी ६-७ तसेच संध्याकाळी सूर्यास्ताच्या आत अशा २ फेर्या आम्ही उद्यानाच्या आत मारून येत असू. जायला-यायला उघडी जीप असे. बरोबर एक फोरेस्ट गाईड असे.
काही नियम आम्हाला काटेकोरपणे पाळावे लागत. सर्वप्रथम म्हणजे कपडे फिकट,मळकट रंगाचे घालणे. भडक लाल,हिरवे,पिवळे,निळे असे घालण्यास मज्जाव होता. त्याचे कारण पशु उत्तेजित होऊ नयेत म्हणून.
तसेच एकदा उद्यानाच्या हद्दीत शिरल्यावर बाहेर पडेपर्यंत केवळ कुजबुज करता येईल इतपतच आवाज ठेवणे, एकमेकांना काही दिसले जसे एखादा पक्षी अथवा एखाद्या पशूच्या पायाचे ठसे वगैरे तर अतिशय शांतपणे फक्त हावभाव करणे...इ.इ.
गाईड अधे मध्ये वाघाच्या पायाचे ठसे दाखवून सांगत असे कि आत्ताच काही मिनटा पूर्वी स्वारी इथून गेली वगैरे तेव्हा अक्षरशः अंगावर काटा उभा राहत असे. अशा ट्रिप्स मध्ये प्रत्यक्ष वाघ दिसणे वाटते तेवढे सोपे अजिबात नसते. आपल्या ४-५ दिवसांच्या मुक्कामात समोर असा वाघ आलेला वगैरे क्वचितच होते.
असा दुर्मिळ योग आमच्या तीन जीप्स पैकी एकालाच आला. चालकाने आपली जीप निमूट हळू हळू रिवर्स घेतली तसे व्याघ्र महाराज हि हळू हळू पुढे सरकू लागले. जोवर वाघोबा थोड्या अंतरापर्यंत पुढे-पुढे येत राहिले, तोवर चालकाने मागे जाणे चालू ठेवले. मग जणू मूड गेल्यागत वाघोबांची स्वारी वळली आणि सावकाश झाडीत गुडूप झाली.
मग गाईड सांगू लागला हे इथले 'जंगलाचे' असे वेगळे कायदे आहेत. आपण इथे उपरे असतो, त्यामुळे जास्त गमजा चालत नाहीत. जसे फ्लाश मारून फोटो बिटो घेतलात तर संपलातच. मग तुम्ही आणि तुमचे नशीब. पिकनिक मूड मध्ये येऊन गाणी-बिणी म्हणणे ,टाळ्या शिट्या मारीत दंगा वगैरे सगळे हद्दीच्या बाहेर.
तिथे अजून एक विलक्षण गोष्ट अनुभवली ती म्हणजे कॉल्स. लंगुर जातीच्या माकडांच्या विशिष्ट आवाजातल्या आरोळ्या म्हणजे हे कॉल्स. शिकारीला निघालेल्या भक्षकापासून इतर प्राण्यांना सावध करायला दिलेले हे कॉल्स.
एका रात्री आमच्या विश्रामगृहाबाहेर रात्रभर असे कॉल्स येत होते. आमचे सर म्हणाले याचा अर्थ एखाद्या भक्षकाला दिवसभर एकही शिकार मिळालेली नाही आणि असा उपाशी भक्षक उद्यानाच्या हद्दीबाहेर आमच्या आसपासच वावरतोय. आमची बोबडीच वळली.
आणि आमचे रात्रीचे जेवण हि अजून व्हायचे होते. जेवण आम्हाला थोडे अंतर चालून असलेल्या डायनिंग हॉल मध्ये घ्यावे लागे. मध्ये मिट्ट काळोख. आम्ही सर्वांनी जेवण नको असे सरांना सांगितले. पण सर म्हणाले नको आपल्यासाठी केलेले जेवण वाया जाईल. मग सरांनी आमच्या पूर्ण ग्रुप ला एकत्र बाहेर यायला सांगितले. एक घट्ट गोलाकार अशा वर्तुळात आम्ही बाहेर चालत गेलो. त्याच्या सीमेवर टोर्च घेतलेले ४-५ सर, त्याच्या आत मुले आणि सगळ्यात आत मुली अशी आमची वरात त-त-प-प करीत एकदाची हॉलपर्यंत पोचली. मग कसेबसे जेवल्यावर परत सगळी वरात तशीच विश्रामगृहेत आली.
काॅल्स काही थांबेनात. आम्हाला काही झोप येईना. मग आम्ही एका मोठ्या डाॅर्म मधे एकत्र जमलो. सर , मॅडम आणि मुलं मुली. नाहीतरी जागेच आहोत तर गेम खेळत बसलो. गेम मधे मूड पालटतोय असं वाटू लागतं तोवर कर्कश काॅल्स कानावर येऊन आवळत असा सगळा माहौल होता. कोणीतरी पायरीवर भक्षकाच्या पायाचे ठसे पाहिल्यामुळे बाथरूम ला जाऊन यायची सुद्धा भिती वाटत होती.
