#मनोगत
मागच्या काही दिवसांमध्ये ग्रुप वर दोन पोस्ट वाचनात आल्या त्यातील एक होती डॉक्टर देवधरांची फॅमिली डॉक्टर नी काय सल्ला द्यावा याबद्दलची आणि दुसरी होती केअरटेकर बाबतीतले विचित्र अनुभव.
या दोन्ही पोस्टच्या संदर्भात माझे काही मनोगत मला मांडावेसे वाटते.
डॉक्टर देवधरांच्या पोस्ट मध्ये आलेल्या कमेंट्स वाचल्यावर असे लक्षात आले की अनेकांचे असे मत आहे की प्रत्येकाला राईट टू दिग्निटी असावा.
लोळा गोळा होऊन दुसऱ्यांच्या वर अवलंबून जगणं लांबवण्यापेक्षा तो टप्पा यायच्या आधी प्रत्येकाने लिविंग विल करून आपल्याला कोणत्या टप्प्यावर उपचार नाकारायचे आहेत याबद्दल अगोदरच निर्णय घेऊन ठेवण्याकडे अनेकांची मतं दिसली.
याबद्दल प्रकर्षाने जाणवलेला विचार असा कि हे शक्य आहे फक्त त्यांना ज्यांनी हल्लीच्या काळात लिविंग विल म्हणजे काय याबद्दल विस्तृत माहिती कुठे सोशल मीडियावर किंवा वाचून ऐकून मिळवली आहे आणि जे आत्ता कदाचित ज्येष्ठ नागरिकत्वाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यावर आहेत म्हणजे साठ आणि त्याहून थोडेसे पुढे मागे आणि त्यांच्या पाठोपाठ चे असणारे पन्नाशी च्या टप्प्यावर असणारे आमच्यासारखे.
माझ्या घरातील नात्यातील परिचयातील काही अतिज्येष्ठ मंडळी 85 वय पार करून आयुष्याच्या अंतिम टप्पयावर महिना महिना आयसीयू मध्ये राहून तिथूनच पुढच्या प्रवासाला गेले आहेत. काही टोकाच्या पार्किंन्सस डिमेंशियामुळे देवधर डॉक्टरांच्या केस प्रमाणेच जन्म मृत्यूच्या सीमारेषेवर आहेत.
काही दोन दोन वर्ष अंथरूणात होती पण भानावर होती, काहींना आपण कुठे आहोत त्याचेही भान नाही, यातले काहींना अगदी शेवटच्या काही दिवसांमधे अन्न पाणी सोडून कंटाळून गेल्यावर मृत्यूचे वरदान मिळाले.
काही ज्येष्ठ असेही आहेत जे व्यवस्थित भानावर आहेत ते अनेक वर्ष परावलंबी जीवन देखील थाटामाटात जगत आहेत. केअर टेकर ना आपल्या इशाऱ्यावर नाचवत घरा दारावर हक्क गाजवत आहेत, त्यांना कुठेही अशा प्रकारच्या जगण्याचा कंटाळा आलेला नाही.
अशा अतिज्येष्ठ व्यक्तींना लिविंग विल म्हणजे काय हे अजिबात माहित नाही. ते सोशल मीडियावर नाहीत त्याबद्दल त्यांच्या वाचनात कुठे आलेले नाही ऐकिवात आलेले नाही व पुसटसे कुठे वाचलं ऐकलं असेल पण त्याबाबत खोलवर जाऊन त्याची माहिती काढण्याचा त्यांच्यापैकी कोणीही प्रयत्न केलेला नाही.
बाहेरून जर कोणी त्यांना किंवा त्यांच्या घरातील व्यक्तींनी त्यांना याबाबत माहिती पुरवण्याचा प्रयत्न जरी केला तरी त्यातून निराळाच अर्थ बोध ही अतिज्येष्ठ मंडळी घेऊ शकतात आणि घेतात असे आढळले आहे.
तू मला असं असं वाचून दाखवलं याचा अर्थ तुला मी ते करायला हवं आहे याचा अर्थ तू मला तसं करण्याबद्दल सुचवू पाहत होतीस असे अर्थ निघालेले आहेत त्यामुळे अर्थाचा अनर्थ होण्याच्या भया पोटी तो विषय तिथेच थांबवणे श्रेयस कर ठरते.
केअरटेकरच्या अनुभवाबद्दल लिहू तितकं कमीच आहे. मागे मी एकदा त्यावर एक लेख लिहिला होता. आपल्या ग्रुप वर अनेक वेळा केरटेकर हवेत याबद्दल जाहिराती येत असतात. त्या येण्याबद्दल काही आक्षेप नसतोच पण त्या ज्या प्रकारे आखूडशिंगी बहु दुधी टाईप अपेक्षा असतात त्यावर मी तो लेख लिहिलेला होता.
ग्रुप वर आत्ताच आलेल्या केअरटेकर च्या अनुभवाच्या अनुषंगाने मला असं वाटतं की ब्युरो काय किंवा हे केअरटेकर मदतनीस काय आपल्या एका असमर्थतेचा व्यवस्थित फायदा उठवत असतात. ती असमर्थता म्हणजे आपल्या पेशंटची सतत 24 तास उठ बस करणं, बडदास्त ठेवणं न जमणं.
ही असमर्थता विविध कारणांमुळे आलेली असते. नोकरी व्यवसायानिमित्त कुटुंबीयांनी दिवस दिवस घराबाहेर असणं. घरात असतील तरीही इतर कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांमध्ये पेशंटला सगळ्या गोष्टी जागच्या जागी आणि हातात देणे खरोखर अशक्य होऊन बसते.
कधी त्या पेशंटशी आपले इक्वेशन हे सुरुवातीपासूनच बिनसलेले असते त्यात त्याला परावलंबित्व आल्यावर कधी त्यालाही आपल्याकडून करून घ्यायला संकोच वाटत असतो कधी आपलेही मन आणि शरीर अशा अशावेळी असहकार पुकारते.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे यापैकी कारण कोणतेही असो दिवसाला पाचशे ते सातशे आठशे हा रेट देऊन महिन्याचे पंधरा-वीस हजार त्या पेशंट वर खर्च करण्याची तुमची तयारी असते म्हणून आपण त्या वाटेला जातो.
आता गरज तिथे पुरवठा या न्यायाने आपली असमर्थता कुणाचे तरी उपजीविकेचे साधन हे होणारच.
हा साधा पैशाचा व्यवहार आहे, दहा ते बारा तासांसाठी आपण त्या मदतनीसाचा वेळ आणि श्रम भाड्याने घेत आहोत. तिथे जर सेवा भाव शोधायला गेलो तर ती आपली सगळ्यात मोठी चूक ठरते.
मी माझ्या लेखात मागे म्हटल्याप्रमाणे पेशंटशी आपले नाते जर प्रॉब्लेमॅटिक असेल तर आपल्यामध्ये देखील सेवाभाव क्वचितच आढळतो.
अनेकांनी कमेंट्स मध्ये म्हटल्याप्रमाणे दिलेल्या पैशाचे भान मदतनीसाला असावे का तर हो नक्कीच असावे. पहिल्या दिवशीच त्याला त्याच्याकडून असलेल्या अपेक्षांची व्यवस्थित माहिती देता आली तर उत्तम. पहिलाच दिवस आहे जाऊ दे होईल हळूहळू सवय याचा बऱ्याचदा गैरफायदा घेतला जातो.
ज्या गोष्टींमध्ये आपल्याला अजिबातच चालढकल केलेली किंवा कमी जास्त केलेले चालणार नाही पेशंटच्या दृष्टीने ते योग्य ठरणार नाही त्या गोष्टींचा खुलासा पहिल्या दिवशीच करायला हवा.
पेशंटकडे घरातील इतर कामवाल्या बायकांची चौकशी करू नये, घरातल्या इतर माणसांबद्दल त्यांच्या कामधंद्याबद्दल त्यांच्या मुलाबाळांबद्दल चौकशी करू नये, हे बेसिक नियम पहिल्याच दिवशी क्लिअर करावेत.
पेशंट ने देखील घरातील कोणत्याही खाजगी बाबी केअरटेकर मदतनिसाकडे बोलून दाखवू नयेत.
पेशंटच्या आणि तुमच्या नात्यांमध्ये कितीही दरी असेल तरी ती दरी कधी मदतनिसांसमोर उघड होणार नाहीत याची खबरदारी आपणच घ्यायला हवी.
दहा-बारा तास आपल्या घरात आपल्या आजूबाजूला वावरणाऱ्या मदतनिसांना नात्यांमधले पॉलिटिक्स समजायला तसाही वेळ लागत नाही.
तसा आपलाही पेशंट आपल्याला व्यवस्थित माहित असतो. मूळ स्वभाव त्यात वयापरत्वे आणि आजारपणामुळे त्यात झालेली भर यामध्ये मदतनीसाचे माणूस पण जपणे ही या सगळ्या कसरती मधली अत्यंत कठीण गोष्ट आहे.
